Η ωχρά κηλίδα
Η ωχρά κηλίδα είναι η περιοχή στο κέντρο του αμφιβληστροειδούς του ματιού όπου υπάρχουν τα περισσότερα κύτταρα όρασης, και είναι υπεύθυνη για την ευκρινή όραση (λεπτομέρειες των αντικειμένων) καθώς και για την αντίληψη των χρωμάτων. Η περιοχή αυτή είναι 2–3 χιλιοστά σε μέγεθος και ιδιαίτερα ευαίσθητη σε διάφορα είδη αλλοιώσεων. Οποιαδήποτε βλάβη στην ωχρά κηλίδα έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια της κεντρικής όρασης, που συνήθως γίνεται αμέσως αντιληπτή.
Τι είναι η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας;
Οι αλλαγές στην ωχρά κηλίδα που σχετίζονται με την ηλικία ονομάζονται εκφύλιση της ωχράς κηλίδας. Οι αλλαγές επηρεάζουν την οπτική οξύτητα (όραση). Αν επηρεαστείτε, θα έχετε επομένως προβλήματα με την ευκρινή όραση, δηλαδή με το να διαβάζετε και να βλέπετε μικρές λεπτομέρειες. Ωστόσο, οι αλλαγές δεν επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό το οπτικό πεδίο, την περιφερική όραση. Επομένως, δεν θα τυφλωθείτε από αλλαγές της ωχράς κηλίδας που σχετίζονται με την ηλικία. Οι περισσότεροι άνθρωποι που προσβάλλονται από τη νόσο μπορούν να συνεχίσουν να ζουν μια ενεργή και φυσιολογική ζωή.
Όσο μεγαλώνετε, τόσο πιο πιθανό είναι να έχετε αλλοιώσεις στην ωχρά κηλίδα. Η ασθένεια είναι ο πιο συνηθισμένος λόγος για τον οποίο άτομα άνω των 60 ετών έχουν μειωμένη όραση. Η μέση ηλικία όσων λαμβάνουν θεραπεία είναι τα 80 έτη. Οι γυναίκες διατρέχουν ελαφρώς μεγαλύτερο κίνδυνο να προσβληθούν από τους άνδρες, αλλά αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι οι γυναίκες ζουν περισσότερο. Η ασθένεια είναι επίσης πιο συχνή σε ορισμένες οικογένειες. Το κάπνισμα είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Ξηρή και υγρή μορφή
Υπάρχουν δύο διαφορετικές μορφές ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας: η ξηρή μορφή και η υγρή μορφή.
Ξηρή μορφή
Η ξηρή μορφή (γνωστή και ως μη εξιδρωματική ή ατροφική μορφή) είναι η πιο κοινή και εμφανίζεται σε περίπου 80% των περιπτώσεων· παρ’ όλ’ αυτά είναι λιγότερο επικίνδυνη. Στις ξηρές αλλοιώσεις παρατηρείται γήρανση, λέπτυνση και ατροφία της ωχράς κηλίδας και η όραση σταδιακά χειροτερεύει. Τα συμπτώματα εμφανίζονται αρχικά στο ένα μάτι και αργότερα και στο άλλο. Οι ξηρές αλλοιώσεις τελικά επηρεάζουν πάντα και τα δύο μάτια και είναι χρόνιες.
Υγρή μορφή
Η υγρή μορφή (γνωστή και ως εξιδρωματική μορφή) είναι πολύ πιο σπάνια από την ξηρή, αλλά η ασθένεια μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα. Στην υγρή μορφή σχηματίζονται νέα αγγεία (νεοαγγείωση) πίσω από τον αμφιβληστροειδή. Τα αγγεία αυτά είναι παθολογικά και πολύ εύθραυστα, γεγονός που προκαλεί διαρροή αίματος και υγρού κάτω από την ωχρά κηλίδα, η οποία στη συνέχεια διογκώνεται. Το οίδημα καταστρέφει τα φωτοευαίσθητα κύτταρα της ωχράς κηλίδας και η όρασή σας χειροτερεύει. Η επιδείνωση μπορεί να συμβεί σε λίγες μόνο εβδομάδες ή μήνες. Επομένως, είναι σημαντικό να ξεκινήσει οποιαδήποτε θεραπεία το συντομότερο δυνατό.
Συμπτώματα
Τα συμπτώματα της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας μπορεί να διαφέρουν ελαφρώς. Μπορεί να δείτε μικρές κηλίδες στο κέντρο του οπτικού σας πεδίου ή να διαπιστώσετε ότι όλα φαίνονται γκρίζα και θολά. Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται περισσότερο να αναγνωρίσουν πρόσωπα. Συχνά τα γράμματα φαίνονται να κινούνται κατά την ανάγνωση ενός μεγαλύτερου κειμένου. Αν έχετε αλλαγές στην όραση μόνο στο ένα μάτι, μερικές φορές δυσκολεύεστε να εκτιμήσετε το βάθος και τις αποστάσεις.
Μπορεί επίσης να παρατηρήσετε ότι οι εικόνες παραμορφώνονται: γραμμές που στην πραγματικότητα είναι ευθείες γίνονται καμπύλες και τα πρόσωπα μπορεί να φαίνονται παραμορφωμένα (γνωστό ως μεταμορφοψίες). Αυτό είναι πιο συνηθισμένο σε όσους έχουν την υγρή μορφή. Σε μακροχρόνια νόσο, η κεντρική όραση μπορεί να χαθεί εντελώς και να βλέπετε μόνο ένα θολό σκοτεινό σημείο στη μέση του οπτικού σας πεδίου.
Μπορείτε να ελέγξετε μόνοι σας στο σπίτι για μεταμορφοψίες, με τη χρήση ειδικών πινάκων Amsler, όπως βλέπετε παρακάτω:
Θεραπεία
Ξηρή μορφή
Σήμερα δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για την ξηρή μορφή.
Σε μερικές περιπτώσεις, όταν υπάρχουν εναποθέσεις στην ωχρά κηλίδα (drusen), ο γιατρός σας μπορεί να σας συμβουλεύσει να πάρετε επιπλέον βιταμίνες, καθώς αυτό μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης αλλαγών υγρής μορφής. Δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι οι βιταμίνες έχουν θετική επίδραση στην ωχρά κηλίδα εάν δεν έχετε drusen.
Υγρή μορφή
Η υγρή μορφή συνήθως αντιμετωπίζεται με ενέσεις στο μάτι (ενδοϋαλοειδική έγχυση).
Θα λάβετε ένα φάρμακο που επιβραδύνει τον σχηματισμό νέων αιμοφόρων αγγείων κάτω από την ωχρά κηλίδα και μειώνει το οίδημα. Δίνουμε το φάρμακο στο μάτι με μια λεπτή βελόνα. Η διαδικασία είναι σύντομη και σχεδόν δεν γίνεται αισθητή, επειδή λαμβάνετε αναισθησία. Πριν από την ένεση, καθαρίζουμε το μάτι σας με αντισηπτικό για να μειώσουμε τον κίνδυνο λοίμωξης.
Η θεραπεία με ενέσεις δεν θεραπεύει την ασθένεια, αλλά επιβραδύνει την εξέλιξή της. Οι ενέσεις λοιπόν πρέπει να επαναλαμβάνονται πολλές φορές και θα έχετε τακτικούς ελέγχους με τον οφθαλμίατρό σας.
Ζώντας με μειωμένη όραση
Η χρήση των ματιών σας δεν επηρεάζει την όραση, επομένως δεν πρέπει να φοβάστε, για παράδειγμα, να βλέπετε τηλεόραση ή να διαβάζετε.
- Πλησιάστε πιο κοντά στην τηλεόραση εάν δυσκολεύεστε να διαβάσετε τους υπότιτλους ή το κείμενο στην οθόνη.
- Μη διστάσετε να προμηθευτείτε ξεχωριστά γυαλιά ανάγνωσης, γιατί τα πολυεστιακά γυαλιά έχουν πολύ μικρό πεδίο ανάγνωσης. Τα απλά γυαλιά ανάγνωσης από το φαρμακείο συχνά λειτουργούν αρκετά καλά και δεν μπορούν να βλάψουν την όρασή σας.
- Είναι σημαντικό να έχετε καλό, κατευθυνόμενο φωτισμό ανάγνωσης· ένας μεγεθυντικός φακός είναι συχνά καλό βοήθημα.
- Μπορείτε επίσης να κάνετε ένα μικρό διάλειμμα και να ξεκουράσετε τα μάτια σας αν κουραστούν.
Εάν η όρασή σας γίνει πολύ φτωχή και η ανάγνωση πολύ δύσκολη, μπορεί να χρειαστείτε οπτικά βοηθήματα.
Με την πάροδο του χρόνου, η όρασή σας μπορεί να επιδεινωθεί σε τέτοιο βαθμό που να μην πληροίτε πλέον τις νόμιμες προϋποθέσεις για οδήγηση. Είναι καθήκον του οφθαλμιάτρου σας να σας ενημερώσει σχετικά.
Εξετάσεις
Για να κάνουμε διάγνωση, χρειαζόμαστε αρκετές εξετάσεις. Ελέγχουμε την οπτική οξύτητα (όραση), τα νέα αγγεία στον αμφιβληστροειδή και την ωχρά κηλίδα, καθώς και την κυκλοφορία στον αμφιβληστροειδή και την ωχρά κηλίδα.
Για να κάνουμε την ακριβέστερη δυνατή διάγνωση, θα λάβετε σταγόνες διαστολής της κόρης πριν από την εξέταση. Τότε ο γιατρός μπορεί να δει τον αμφιβληστροειδή και την ωχρά κηλίδα πιο καθαρά. Οι σταγόνες κάνουν την όρασή σας λίγο θολή για μερικές ώρες. Δεν πρέπει να οδηγήσετε αυτοκίνητο αμέσως μετά την εξέταση. Μπορεί επίσης να θαμπώνεστε από τα έντονα φώτα, γι’ αυτό είναι καλό να φοράτε γυαλιά ηλίου.
Εξέταση οπτικής οξύτητας
Μετράμε την οπτική οξύτητα τόσο σε κοντινές όσο και σε μακρινές αποστάσεις. Η μέτρηση δείχνει πόσο έχουν επηρεαστεί η ικανότητα ανάγνωσης και η ικανότητα να διακρίνετε μικρές λεπτομέρειες από τις αλλαγές της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας.
Οφθαλμολογική εξέταση κάτω από μικροσκόπιο
Ο γιατρός κοιτάζει τον αμφιβληστροειδή και εξετάζει την ωχρά κηλίδα με ειδικό μικροσκόπιο. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να δει εάν υπάρχουν αρχικά στάδια αλλαγών ηλικιακής εκφύλισης ή εάν υπάρχει αίμα στην ωχρά κηλίδα, κάτι που υποδηλώνει ότι έχετε την υγρή μορφή.
Εξέταση OCT (οπτική τομογραφία συνοχής)
Πρόκειται για μια μη επεμβατική και τελείως ανώδυνη εξέταση. Κατά τη διάρκεια μιας εξέτασης OCT, λαμβάνουμε εικόνες διατομής των στιβάδων του αμφιβληστροειδούς. Με τη βοήθεια των εικόνων, μπορούμε να δούμε αν υπάρχει οίδημα στην ωχρά κηλίδα. Αυτό μπορεί να είναι σημάδι νεοαγγείωσης (υγρή μορφή). Τότε μπορεί να χρειαστεί να κάνουμε μια άλλη εξέταση, OCT-αγγειογραφία, ή μια παραδοσιακή αγγειογραφία με σκιαγραφικό, για να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη υγρής μορφής. Με την αγγειογραφία μπορούμε να δούμε πώς ρέει το αίμα στον αμφιβληστροειδή.
Έρευνα
Η έρευνα για τις ηλικιακές αλλαγές της ωχράς κηλίδας είναι πολύ εντατική εδώ και αρκετά χρόνια. Πάνω από όλα, οι ερευνητές προσπαθούν να βρουν ενέσιμα φάρμακα με μεγαλύτερη διάρκεια δράσης, ώστε το μάτι να μη χρειάζεται τόσο συχνά θεραπεία. Γίνονται επίσης δοκιμές με ενέσεις που ελπίζουμε ότι μπορούν να επιβραδύνουν την ξηρή μορφή. Έχω συμμετάσχει σε αρκετές τέτοιες έρευνες κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στη Σουηδία και ενημερωνόμαστε συνεχώς για τις νέες θεραπείες.